Ogwen Teras

ogwen-teras
Ogwen Teras ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Daw’r ddelwedd o archif cardiau post Dyffryn Ogwen drwy ganiatâd Alaw  Jones, Parc Moch, Bethesda

Rhwng 1846 ac 1850 rhoddwyd sylw arbennig i ymestyn Stryd Fawr pentref Bethesda i ddilyn ffordd bost Telford tua’r de. Gellir ystyried hwn fel rhan o gynllun bwriadol gan stad y Penrhyn i greu mynedfa fwy urddasol i ganol y pentref. Rhan o’r datblygiad oedd adeiladu rhes o dai tri llawr, tra pharchus, Teras Ogwen a gwesty’r Douglas Arms – y ddau ddatblygiad yn estyniadau crand i’r Stryd Fawr. Yn wynebu Ogwen Teras yr oedd coron mawreddogrwydd y datblygiad sef Capel Jerusalem a adeiladwyd yn 1843 yn deml rwysgfawr ar gyfer Methodistiaid Calfinaidd yr ardal. Yn ddiweddarach yn 1856 ychwanegwyd eglwys Glanogwen ar ben y bryn gyda’i mynwent gerllaw, ac wrth ei throed yn 1851 ysgol genedlaethol Glanogwen, y ddau ddatblygiad, wrth gwrs, yn perthyn i’r eglwys Anglicanaidd.

ogwen-teras-1
Rhan o fap Johnson o Penybryn yn 1855. Drwy ganiatâd Archifau a Chasgliadau Prifysgol Bangor, Papurau a Mapiau Penrhyn PFA/6/173

Rhannwyd y teras ar gytundebau prydles, ac yr oedd y dewis gorau o siopau’r gymdogaeth yn ei wasanaethu. Mae cyfeirlyfr Worrall, un o gyfeirlyfrau masnach cenedlaethol Prydain ar gyfer 1874, yn rhestru’r gwasanaethau a gynigid yn y teras cymharol fyr hwn o 22 tŷ yn unig. Roedd yno fanc; drygist; dau lyfrwerthwr; argraffydd; crydd; pedwar drepar; tri grosar; dau asiant yswiriant; dau eionmyngar ac un teiliwr. Mae cyfrifiad 1871 yn manylu ar bwy oedd y breintiedig a drigai yn y teras. Yno yr oedd meddyg a’i gymhorthydd; pedwar gweinidog yr efengyl; ciwrad; gwerthwr blawd; naw drepar/teiliwr – rhai yn cyflogi gweithwyr ychwanegol ac eraill yn cyfuno hynny â bod yn grosar neu’n eionmyngar; tri gwneuthurwyr esgidiau gydag un yn cyflogi naw dyn; dau ddrygist; un ‘master’ peintar; gwneuthurwr dodrefn; argraffydd; cigydd ac, yn rhyfeddol o ystyried crandrwydd y teras, un chwarelwr. Deiliad Gwesty’r Douglas oedd John Hughes Shephard , ac roedd ef a’i deulu yn hanu’n wreiddiol o Middlesex. Roedd y gwesty yn ogystal yn cynnig gwasanaeth  ‘coaches and omnibuses to and from Bethesda’.

Ogwen Teras, felly, oedd y ffenestr i lwyddiant proffesiynol pentref Bethesda yn ystod cyfnod anterth datblygiad chwarel y Penrhyn yng nghanol y bedwaredd ganrif ar bymtheg.

Ffynhonnell

Davies, Geraint. ‘Community and Social Structure in Bethesda 1840-70’. Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon , 41,tt. 107-127. 1980.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s