Clwb Golff Tyn y Maes

Pwy fyddai wedi dychmygu fod gan Fethesda glwb golff! Tybed beth yw hanes ei sefydlu, a beth tybed fyddai’r rhesymau cymdeithasol am fodolaeth y fath sefydliad?  Bellach mae manylion ynghylch y clwb wedi llithro bron i ddifancoll lwyr yng nghof hanes y pentref, ond i’w ganfod yn ddiweddar drwy ymchwil dyfal y Dr J Elwyn Hughes ar gyfer ei erthyglau yn Llais Ogwan, ac yn fwy rhyfeddol fyth, mewn cofnod ar gyrsiau golff diflanedig Prydain sy’n rhan o wefan genedlaethol.

IMG_2948
Y cwrs golff yn Nant Ffrancon. Cynllun drwy ganiatâd a charedigrwydd Adran Archifau a Llawysgrifau, Prifysgol Bangor, Llawysgrif PFA/6/207

Sefydlwyd clwb golff Nant Ffrangcon, sylwer ar y sillafiad, yn Nhyn y Maes yn 1930  gyda’r Arglwydd Penrhyn, Hugh Napier Douglas-Pennant, a’i wraig Sybil Mary, yn llywyddion anrhydeddus. Yr Arglwydd bid sicr a ganiataodd brydles i’r maes chwarae gan mai ef wrth gwrs oedd y tirfeddiannwr. Agorwyd y clwb yn swyddogol ar Fai 10fed 1930 pan chwaraewyd gornest arddangosiadol gyda Mr Skirton o Glwb Bangor a Mr Lewis Williams o glwb Porth Llechog, Amlwch, yn herio’r ddau aelod o glwb y dathlu, Mr Hugh Lloyd a Mr Wheldon Jones. Nid yw’r canlyniad yn wybyddus. Yn dilyn yr ornest trefnwyd nifer o gystadlaethau agored i’w chwarae ymhlith yr aelodau a’u gwesteion.

20201108_095357
Cwpan swyddogol i gystadleuwyr y clwb

Lleolwyd canolfan y clwb, y ‘clyb hows’ ys dywedir, ym mhentref Tyn y Maes, ond yr oedd y maes chwarae gryn bellter anghyfleus i ffwrdd ar safle ar ochr arall i Afon Ogwen ger Pont Ceunant yn Nant  Ffrancon. Naw twll a berthynai i’r cwrs, ond er ei fyrred gallasai’r clwb gynnal chwaraewr proffesiynol i hyfforddi sgiliau’r darpar aelodau. Ef oedd Mr Palferman,  enillydd mewn cystadleuaeth genedlaethol i chwaraewyr golff proffesiynol a gynhaliwyd yn Wrecsam yn ystod yr un flwyddyn ac, o ganlyniad, yn abwyd pwysig i ddelwedd y clwb newydd. Mr E R Hughes oedd yr ysgrifennydd a chredir mai perchennog siop ym Methesda oedd ef. Y ffioedd i ymaelodi oedd £1.5.0  i ddynion, 15/- i ferched, a 10/6 i aelodau cyffredin yn ogystal ag i ieuenctid o dan ddeunaw oed. Gallai ymwelwyr chwarae ar y cwrs o dalu 2/- y dydd, ond ym mis Awst byddid disgwyl iddynt dalu 3/- am y cyfle. Yr oedd gan y clwb gwpan gystadleuol yn ogystal,  i’w dyfarnu’n flynyddol, bur debyg, i bencampwyr y cystadlaethau, a’i thrysori i’r enillydd am gyfnod cyn ei dychwelyd ar gyfer gornestau’r tymor canlynol.

IMG_2166
Maes y ‘Tir Pal’

Lleolwyd y ‘lincs’ ar dir fferm Dolawen ar faes a adweinir fel y ‘Tir Pal’, llain o dir agored, cwrs  ei borfa a phonciog ei dirwedd, sy’n agor i gyfeiriad y de i ehangder Nant Ffrancon. Mae’n hawdd dilyn amlinelliad allanol y cwrs drwy ganlyn y ffordd o Bont Ceunant i gyfeiriad Tai Newyddion cyn yno droi i gerdded i gyfeiriad y gogledd ar lwybr sydd heddiw yn rhan o Lôn Las Ogwen. Ar ongl eithaf y llwybr cyn bod tomennydd rwbel y chwarel wedi ei orchuddio,  troi eto i ddilyn hen lwybr sy’n arwain i’r gogledd ddwyrain at fythynnod y Ceunant. Bellach mae olion mewnol y cwrs wedi hen ddiflannu wrth i flewyn glas llyfn y ‘tîs’ a’r ‘grîns’ ildio i lystyfiant  garw gweundir dyffryn mynyddig yn Eryri lle nad oedd cwrs golff erioed i fod yn rhan o’i dirwedd.

Byrhoedlog fu hanes y clwb golff yn hanes Dyffryn Ogwen, ac er yr holl lafur a’r balchder o’i sefydlu, daeth ei weithgareddau i ben ar Fehefin 5ed 1936.  Mae’n berthnasol gofyn heddiw, o bellter hanesyddol ymron i dri chwarter canrif, beth oedd y cymhelliad seicig a fynnodd sefydlu adloniant mor elitaidd, grachaidd ei ddelwedd, mewn pentref chwarelyddol pur gyffredin yn ystod cyfnod dirwasgiad economaidd tridegau’r ganrif flaenorol? Sefydliad a berthynai i ddosbarth canol ac uwch cymdeithas fwy cyfoethog ac ymwthiol fyddai clwb o’r fath, ond ym Methesda’r tridegau gellid cyfrif ar brin ddeunaw aelod o’r haen hon o’r boblogaeth.  Nid pawb ar gyflog chwarelwr allai dalu tâl aelodaeth a phrynu’r gêr angenrheidiol a’r trowsus plysffors ffasiynol yn ei ddydd, er mwyn anrhydeddu’r berthynas â’r clwb. Felly gellid barnu mai aelodaeth ddewisedig, ddethol o blith criw bychan proffesiynol yr ardal a fyddai’n cynnal delwedd crandrwydd y clwb golff. Ond wedi’r cyfan yr oedd sefydlu’r clwb, er byrred ei dymor, yn ddatganiad arwyddocaol a hollbwysig yn hanes y pentref, i nodi fod Bethesda bellach ar y map ac yn dringo’n hyderus i fyny ysgol gymdeithasol y cyfnod.

Diolch i Gwyn Thomas, Ceunant,  John Morris, Dolawen a John Elwyn Hughes, Bethel am gyfrannu o’u gwybodaeth am y clwb golff.

Ffynhonnell: Golf’s Missing Links, https://www.golfsmissinglinks.co.uk/index.php/wales-64

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s