Pont y Beudy Llwyd

Pont Beudy Llwyd 3
Pont y Beudy Llwyd. Llun drwy garedigrwydd a chaniatâd Emyr Roberts, Bryn Derwen Bach

 

Pont y Beudy Llwyd yw’r bont hynaf sy’n sefyll yn Nyffryn Ogwen heddiw a’r mwyaf cyntefig ei ffurf yn ogystal. Pont agored heb fwa na chanllawiau ydyw yn croesi Afon Ogwen ar gyfres o drawstiau carreg enfawr wrth droed Y Benglog yn Nant Ffrancon. Mae’n cyfateb felly i bont lechen neu ‘clapper bridge’ yn ôl ei chynllun.

Pont Beudy Llwyd 1
Pont y Beudy Llwyd. Llun drwy garedigrwydd a chaniatâd Emyr Roberts, Bryn Derwen Bach

Dros y bont hon yr oedd y llwybr anodd i’r Benglog yn cychwyn, y llwybr a roddodd gymaint o fraw i’r teithiwr Thomas Pennant wrth iddo ei dringo yn 1781. Mae’r llwybr brawychus gyda’i risiau serth a’i fynych droadau cyfyng yn parhau yn gyfan gan arwain i safle uwchlaw’r rhaeadr o dan Bont y Benglog a Llyn Ogwen.

Cyn i ffyrdd cydnabyddedig gael eu datblygu ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg gwasanaethid yr ardal gan gyfres o lwybrau culion yn cychwyn o lan y Fenai. Rhedai un o Aber Cegin ger Bangor i Landygái ac ymlaen drwy Ben y Groes, a Choed y Parc i gyrraedd Pont Tŵr. Ym mhlwyf Llanllechid cychwynnai’r prif lwybr o Aber Ogwen i Faes y Groes, yna dringai’r Allt Goch i Lanllechid ac ymlaen i Garneddi. Yno yr oedd yn cyfarfod ail lwybr a oedd hefyd wedi cychwyn o Faes y Groes i gyrraedd Coetmor drwy Gochwillan – Y Lôn Goed, llwybr y Beirdd medd rhai. O’r Carneddi disgynnai’r llwybr i’r Garneddwen gan anelu i groesi Afon Caseg mewn rhyd i gyrraedd Braichmelyn. Rhywle ym Mraichmelyn byddai llwybr Pont Tŵr a llwybr Carneddi yn ymuno – mae’r ‘rhywle’ yn anffodus oherwydd mae’r map o 1768 a fyddai’n datgelu’r wybodaeth wedi breuo a lleoliad yr uniad wedi’i golli o’r herwydd.

Telford Figure 3
Cynllun llwybrau a ffyrdd Nant Ffrancon, drwy garedigrwydd a chaniatâd David A Jenkins, Llys Geraint

Gallasai’r uniad fod yng Nghapel Cwta i ddilyn ymlaen drwy Stryd Jâms, ond mae’n eithaf tebygol y byddai rhwystr y graig enfawr ym Modforus yn gorfodi llwybr Pont Tŵr i ddilyn yr afon hyd nes cyrraedd Pont Ogwen. Mae damcaniaethu pellach yn ofer ond mae’n berffaith sicr fod y llwybr unedig yn cyrraedd Tyn y Maes a chanlyn ymlaen i Dŷ Gwyn. Oddi yno yr oedd yn croesi Afon Ogwen ger Bryn yr Hwyaid – y roche mountonnée anferth ger Maes Caradog – i ddilyn ymlaen i ail groesi Afon Ogwen ar Bont y Beudy Llwyd.

Y bont hon, felly, sy’n ein hatgoffa ni fforddolion yr unfed ganrif ar hugain yn ein ceir crand pa mor gyntefig, ac yn wir beryglus, oedd tramwyo Dyffryn Ogwen cyn bod ffyrdd cydnabyddedig yn gwasanaethu’r ardal. Ond, wedi dweud hynny erys y bont hon yn gadarn tra bo pontydd eraill yn yr ardal wedi’u hysgubo ymaith gan lifeiriant y dyfroedd. Adroddir fod mwyafrif pontydd yr ardal wedi’u difrodi yn y llifogydd mawr a ddilynodd glaw enbyd ar y Carneddau yn 1799. Er bod tirlithradau enfawr wedi digwydd yn Nant Ffrancon gan lwyr gladdu fferm Pentref o dan filoedd o dunelli o bridd a cherrig, eto ni cheir cofnod fod Pont y Beudy Llwyd wedi’i dymchwel bryd hynny.

Pebucharnant 2
Golygfa o gopa’r Benglog tuag at safle Pont y Beudy Llwyd yn Nant Ffrancon

Ffynonellau

Ward, F.  1939.  The Ancient Track through the Nant Ffrancon  Archaeologia Cambrensis, XCIV(2). tt.223-34

Waddilove, E. 1999. The Roman Roads of North Wales – Recent Discoveries. Denbigh.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s