Yr Eglwys Gatholig

 

Eglwys Gatholig 4
Yr Eglwys Gatholig

Yr addoldy diwethaf i’w adeiladu yn Nyffryn Ogwen yw’r eglwys Gatholig, ac er mor fychan yw’r adeilad mae’n meddu ar yr enw hiraf o holl eglwysi’r fro sef Eglwys Sant Pius X a Sant Richard Gwyn. Pius X oedd y Pab a wasanaethai pan adeiladwyd yr Eglwys a Richard Gwyn yw enw’r sant a’r merthyr Catholig a ddienyddwyd yn Wrecsam yn 1584. Mae’r adeilad yn un syml ond trawiadol gyda’i do llechi serth uwchben muriau o frics. Mae ffenestri hirion yn goleuo’r tu mewn a ffenestr o wydr lliw ar ffurf croes yn croesawu’r addolwyr uwch y porth ar bared y gorllewin. Oddi fewn mae’r adeilad yn olau a siriol gyda nenffyrch coed trawiadol yn cynnal y to uchel.

Eglwys Gatholig 1
Tu mewn i’r Eglwys Gatholig

Cynlluniwyd yr eglwys gan gwmni penseiri Weightman a Bullen ac fe’i cysegrwyd mewn offeren o dan arweiniad Esgob Menevia, y Tad Petit ar ôl iddo ddychwelyd o Ail Gyngor y Fatican yn Rhufain yn 1963. Dilynwyd yr offeren gan ffair a oedd yn agored i holl gyhoedd yr ardal. Anfarwolwyd y ffair gan un o’r anerchiadau croeso byrraf erioed gyda’r eicon pop Russ Conway yn llafarganu fod y ffair ar agor ac i bawb wario yn hael yn y stondinau!

Y Canon Joseph Thompson oedd offeiriad y plwyf ar y pryd, ac yn ôl pob sôn, roedd yn ddyn hynod benderfynol ac ymwthgar ac nid efallai yr addfwynaf o apostolion y Bod Mawr. Ei freuddwyd ef oedd adeiladu eglwys ym Methesda. Am flynyddoedd cynhaliwyd yr offeren yn y Drill Hall dros dro, ac ar brydiau eraill yn nhafarn y Waterloo ar y Stryd Fawr. Dyhead Thompson oedd sefydlu eglwys i gynnal y gwasanaethau. Yng nghylchgrawn yr esgobaeth y Menevia Record ym mis Mawrth 1963 mae’n diolch am gyfraniadau at adeiladu’r eglwys ac yn gwahodd rhagor gan gofnodi fod £500 eisoes wedi’i gyfrannu at yr adeilad ond bod angen rhagor o arian i’w ddodrefnu. Ond yr oedd brwdfrydedd Thompson i wireddu’r prosiect yn llawer dyfnach na hyn oherwydd ers dechrau’r chwedegau yr oedd yn cenhadu yn y wasg Gatholig i geisio denu mwy o Gatholigion i ymsefydlu yn y pentref.  Dan y pennawd Apostolate of the Countryside mae’n ysgrifennu fel a ganlyn: ‘If you want Welsh magnificence and the peace of a little town, apostolic work and the refreshment of country walks and fishing, you should consider living in Bethesda in Caernarvonshire… Bethesda lies at the foot of a pass between the two highest mountain peaks in Wales. It is five miles from Bangor and the sea… Since 1939 a priest from Bangor has looked after Bethesda. Preparations are being made for building a church but in the meantime Mass is said on Sunday in the Drill Hall. Naturally in such a small parish, any help towards th finishing and furnishings of the church would be welcome, though the 100 Catholics of the area and the 30 who manage to come to Mass are very helpful’.

Gwireddwyd y prosiect a chroesawyd y gymuned Gatholig i’r pentref er yr ymddengys mai prin oedd y rhai a ymatebodd yn uniongyrchol i wahoddiad yr offeiriad i’r ardal. Bellach fel yn hanes nifer o enwadau crefyddol eraill yr ardal nid yw niferoedd praidd eglwys wedi ehangu llawer, ond mae’r eglwys yn fyw a dyhead dwyfol Thompson yn dal i losgi’n eirias.

Gwybodaeth ychwanegol gan Frances Llewellyn, Pont y Pandy, Bethesda ac Emyr Roberts, Ystradawel, Bethesda.

Ffynhonnell 

Canning, Roberta. 2007. The Catholic Community in Bangor. Wrexham.

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s