Ysgubor Coetmor

Coetmor ysgubor (1)
Ysgubor Coetmor, defnyddir y llun drwy garedigrwydd David Longley

Yr adeilad mwyaf nodedig ar fferm Coetmor erbyn heddiw yw’r ysgubor sydd ar ymyl ddeheuol y buarth. Mae’n adeilad sylweddol ei faint yn mesur 21.50 metr o hyd wrth 7.50 metr o led ac wedi ei adeiladu ar echel dwyrain i’r gorllewin. Adeiladwyd yr ysgubor o gerrig breision sy’n wahanol i gerrig nadd gweddill adeiladau’r buarth. Mae cynllun gwreiddiol yr adeilad yn aros er bod rhai newidiadau diweddarach i’w gweld. Yr oedd gan yr ysgubor ddau brif borth yn wynebu ei gilydd ar ganol yr adeilad, gan rannu’r rhan fewnol yn ddwy uned agored. Heddiw, un porth sy’n aros, yn agor i’r buarth o fur y gogledd, ac mae ei gymar ar fur y de wedi’i gau, a drws cul cyffredin wedi cymryd ei le. Mae’r porth gwreiddiol yn ddigon llydan i drol fynd drwyddo. Awyrwyd yr adeilad drwy dyllau cul sydd wedi’u gosod fesul dau yn y muriau: mae wyth yn aros ar fur y gogledd, chwech ar fur y de a thair ar dalcen y dwyrain, er mai cysgod rhai ohonynt sydd i’w gweld bellach. Ar wahân i’r fentiau, a golau o’r ddau ddrws, yr oedd yr adeilad yn dywyll a’r gwagle o’i fewn yn agored.

Trawstia Coetmor
Trawstiau Ysgubor Coetmor, defnyddir y llun drwy garedigrwydd David Longley

O ganlyniad i’r addasiadau a wnaed i’r ysgubor yn 1870 ychwanegwyd llawr pren cadarn i rannu uned y gorllewin yn ddwy ystafell gyda’r llawr uchaf yn troi yn llofft stabl a stordy eang. Mae ychwanegiadau diweddarach yn cuddio’r ffaith mai adeilad cwbl agored a drafftiog o fwriad oedd yr ysgubor. Hwn yw’r adeilad hynaf ar safle Coetmor ac mae ei ffurf yn cyfateb i ysguboriau degwm o gyfnod y Canol Oesoedd. Perthynai i blasty Coetmor, prif sefydliad bonheddig yr ardal, a’i hanes yn ymestyn yn ôl i’r bymthegfed ganrif os nad, yn ôl traddodiad, i gyfnod cynharach. Chwalwyd adfail yr hen blasty yn 1870 ac fe adeiladwyd fferm bresennol Coetmor ar y safle. Mewn cynlluniau cynnar gwelir fod yr ysgubor yn sefyll dafliad carreg i’r gogledd-orllewin o safle’r plasty. Lleolwyd y plasty yn union y tu cefn i ffermdy presennol Coetmor, sy’n egluro paham fod gardd mor eang o flaen y ffermdy. Mae maint enfawr y plasty, a’i ffurf sgwarog, yn nodweddion annisgwyl yn y cynlluniau. Amcangyfrifir bod yr adeilad yn mesur 20 metr wrth 15 metr a fyddai’n golygu bod llawr y tŷ oddeutu 300 metr sgwâr. Mae ei faint, felly, yn cymharu â chartrefi bonheddig eraill o’r Canol Oesoedd  yn y gymdogaeth, megis Gwydir neu Hen Neuadd y Faenol. Mewn archwiliad geoffisegol diweddar ceisiwyd darganfod seiliau’r hen blasty ond ofer fu’r ymchwiliad oherwydd bod sbwriel sgrap ar y safle yn camarwain data’r ymchwiliad.

Ysgubor Coetmor
Talcen yr ysgubor, defnyddir y llun drwy garedigrwydd Idris Lewis
Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s