Pont y Benglog

Cwmni Straphen a Stanton enillodd y contract i adeiladu’r rhan o ffordd bost Telford rhwng Tŷ Gwyn a Llyn Ogwen ym mis Tachwedd 1815. Pris y contract oedd £3,281. 6. 0.  Dechreuwyd adeiladu yn ystod haf 1816 ac yr oedd y gwaith i’w orffen erbyn mis Hydref. Ond yr oedd problemau enfawr yn wynebu’r contractwyr. Cyfeirir at 1816 fel y flwyddyn heb haf pan gafwyd glawogydd trymion a hinsawdd arctig dros rannau helaeth o’r byd a achoswyd gan ffrwydriad llosgfynydd Tambora ar Ynys Sumbawa yn Indonesia yn 1815. Creodd y ffrwydriad gymylau o ludw folcanig yn uwch atmosffer y byd i’r graddau fel nas gwelwyd yr haul mewn rhai rhannau o’r byd am fisoedd.

Yn Nant Ffrancon cyflogwyd gweithlu o 300 gan y contractwyr i lafurio mewn tywydd eithriadol wlyb ac amgylchiadau peryglus oherwydd ansefydlogrwydd llethrau serth Braich Tŷ Du a Phen yr Ole Wen. A bu damweiniau lu. Disgrifiodd Telford gyflwr y ffordd Dyrpeg gynharach o Gapel Curig fel a ganlyn – ’…the whole road…. was notorious for upset of carriages and broken springs — indeed it was almost impossible to keep the surface good along these hills as there was generally large fragments of rock, stones and dirt and so steep that proper materials would have been torn off in dragging them down….’.

pont y Benglog 1
Pont y Benglog

Prif nod y cynllun oedd ail-lunio llwybr y ffordd Dyrpeg gan greu graddiant esmwyth i’w rhediad, ei chadarnhau â rhag-gloddiau cryf a’i diogelu rhwng waliau uchel ar y naill ochr. I’r gogledd o Lyn Ogwen yr oedd yn ofynnol adeiladu pont sylweddol gyda bwa o 30 troedfedd ei diamedr i groesi’r gagendor uwchlaw rhaeadr y Benglog. Y bont hon sy’n parhau i gynnal trafnidiaeth brysur y ffordd hyd heddiw ac o dan ei bwa mae bwa pont gynharach y ffordd dyrpeg i’w gweld, ac i’r gogledd mae rhan o sarn y ffordd wreiddiol a ddefnyddiwyd gan Telford yn sail i’w ffordd ef. Gallai Telford felly adrodd yn 1817 fod y ffordd ‘… has been wholly new made and it is in general 28 feet wide within parapets and has an inclination of 1:22 in the steepest place … great quantities of rock cutting and high breastworks were necessary in this division’. Roedd yn llwyddiant felly er gwaethaf cyfuniad o amodau anodd y tirlun, annifyrrwch y tywydd ac anfodlonrwydd y gweithlu.

Pont y Benglog
Pont y Benglog

Ni chafodd y gwaith ei orffen o fewn amserlen dynn y contract ac arweiniodd hyn at ddadl chwyrn rhwng y contractwyr a Telford ynghylch prisiau adeiladu’r rhag-gloddiau a naddu’r creigiau. Canlyniad y ffrae oedd i Telford beidio â defnyddio cwmni Straphen a Stanton i adeiladu rhannau pellach o’r ffordd. Ymhellach, newidiodd y drefn fel y byddai pob contractwr yn cystadlu am y gwaith a’r cwmni a gynigiai’r pris isaf fyddai’n derbyn y contract ond o dan amodau llym y prif beiriannydd. Rhyfedd o fyd bod daeargryn yn Indonesia yn gallu dylanwadu mor uniongyrchol ar adeiladu ffordd yn Nant Ffrancon.

Ffynonellau

Quartermaine, J., Trinder, B., Turner, R. 2003.  Thomas Telford’s Holyhead Road. CBA  Research Report 135. CBA York.

Hughes, Hugh Derfel. 1866. Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid. Bethesda.

Williams, J.Ll. W. a Williams, Lowri W. 2016. ‘Retracing Thomas Telford’s footsteps, the building of the post road through Dyffryn Ogwen in Gwynedd, 1815 – 1824’. Trafodion Cymdeithas Hanes Sir Gaernarfon. I ymddangos yng nghyfrol  76.

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s