Gwesty’r Douglas Arms

Gwesty%27r Douglas

Mae gwesty’r Douglas yn adeilad urddasol iawn ar stryd fawr pentref Bethesda. Mae’n glamp o adeilad gyda bargod colofnog cysgodol yn gwarchod y drws ffrynt ac arfbais unigryw ar yr arwydd uwchlaw. Mae pryd y cafodd y gwesty hwn ei sefydlu yn gwestiwn anodd i’w ateb, ond mae rhai ffeithiau y mae gwerth eu hystyried. Yn gyntaf, nid oes perthynas uniongyrchol rhwng sefydlu’r gwesty ac adeiladu’r Ffordd Bost Telford trwy Fethesda. Adeiladwyd y ffordd yn 1820 ac fe’i dangosir yn glir ar un o’r mapiau cyntaf o blwyf Llanllechid yn 1822. Er y gellir amau lleoliad rhai o’r adeiladau ar y map, nid yw’r Douglas Arms, nac ychwaith gapel Bethesda, wedi eu nodi ar y map. Tyn y Maes oedd lleoliad cyfnewid ceffylau’r goets fawr ar y Ffordd Bost ac nid y Douglas Arms ym Methesda. Yn ail, adeiladwyd y gwesty ar dir stad y Penrhyn, ac mae’r enw Douglas yn awgrymu fod yna gysylltiad uniongyrchol ag Edward Gordon Douglas Pennant, sef Barwn cyntaf y Penrhyn a dderbyniodd yr olyniaeth yn 1840 a’i chynnal hyd at ei farwolaeth yn 1886. Os cywir y cysylltiad yna byddai dyddiad sefydlu’r gwesty yn perthyn i gyfnod wedi 1840, ond mae rhyw awgrym, a bydd rhaid aros am gadarnhad ddogfennol, fod y drysau ar agor mewn cyfnod ychydig yn gynharach.

Mae gwerth ystyried dau beth arall hefyd. Adeiladwyd y gwesty i fanteisio ar gysylltiad rhyngwladol y ffordd i Iwerddon, ac efallai i’r Penrhyn fachu ar y cyfle o wneud hynny tra oedd llif y drafnidiaeth yn ei anterth, oherwydd erbyn 1854 peidiodd y gwasanaeth o Lundain wrth i’r trên gynnig dull llawer cyflymach na’r goets fawr i gyrraedd Caergybi. Sylw perthnasol arall yw mai Edward Gordon Douglas oedd y gŵr na fynnai gael tafarnau ar dir ei etifeddiaeth, er mae’n rhaid cydnabod mai fel gwesty ac nid fel tafarn y cyfrifid y Douglas Arms. Erbyn 1874 yr oedd yr holl dafarnau ar dir stad y Penrhyn wedi eu cau – yr Halfway ar Bont y Pandy, y Bardsey Island yn Rachub, y Bull a’r Red Lion yn Llanllechid, y Coetmor Arms ym M Bella, y Tŷ’n Clwt yn Hendyrpeg a’r George and Dragon yn Nhal-y-bont.

Yr unig ffaith sy’n berffaith sicr ynghylch Gwesty’r Douglas Arms yw ei fod yn bodoli yn 1855 oherwydd fe’i dangosir ar fap Johnson o ardal Pen y Bryn sy’n dyddio o’r flwyddyn honno.

Raw013
Map Johnson o 1855 yn dangos lleoliad y Douglas.Fe’i defnyddir drwy ganiatâd Archifau Prifysgol Bangor

Ymhlith y trwyddedwyr cynnar yr oedd John Hughes Shephard, a hanai’n wreiddiol o swydd Middlesex, a bryd hynny yn 1874 yr oedd y gwesty yn cynnig gwasanaeth  ‘coaches and omnibuses to and from Bethesda’. Dyna a wnâi Hannah Ellis a ddaliai’r drwydded yn 1886 gan gynnig yr un gwasanaeth ond bellach mewn cystadleuaeth â rheilffordd yr LNWR i Fethesda. Mae’n amlwg y cyfrifid gyrru coets a cheffyl yn broffesiwn llawn amser yn y pentref ac yng nghyfrifiad 1871 cofrestrwyd saith dyn a oedd yn byw ar y Stryd Fawr ac yn yrwyr o’r fath. Mae hanes hefyd y byddai plant y pentref yn croesawu rhai o’r ymwelwyr drwy ganu iddynt wrth iddynt ddisgyn o’r goets ar gyrraedd y Douglas ac wedyn byddai hen ymrafael yn eu plith wrth iddynt geisio dal yr arian a deflid i’w plith.

Wrth gwrs, pe canfyddid un ddogfen ac arni un dyddiad perthnasol, yna fe fyddai’r rhan helaethaf o’r llith hwn yn ddiwerth, ond onid yw damcaniaethu yn rhan o hudoliaeth hanes?

Cafwyd gwybodaeth berthnasol gan Catrin Wager a Brenda Wyn Jones.

 

 

 

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s