Eglwys Tanysgrafell

Mae paham y penderfynwyd adeiladu eglwys a mynwent gysylltiedig yn Nhanysgrafell yn  ddirgelwch. Adeiladwyd yr eglwys ym 1847, a’i chysegru y flwyddyn ganlynol, i fod yn gangen o eglwys St Ann, yr addoldy gwreiddiol a safai gerllaw Llyn Meurig cwta filltir i’r de o Danysgrafell.

Ystyriwyd y dylid sefydlu’r gangen atodol er mwyn gwasanaethu’r cynnydd sylweddol ym mhoblogaeth ardal wasgaredig Coed y Parc wrth i chwarel y Penrhyn ehangu yn hanner cyntaf y ganrif. Dewiswyd lleoli’r datblygiad ar safle eithriadol gyfyng yng nghysgod craig enfawr mewn coedlan drwchus, a derbyniwyd nawdd gan Edward Gordon Douglas Pennant, Barwn 1af y Penrhyn, i’w hadeiladu. Cynhaliwyd gwasanaethau’n rheolaidd yn yr eglwys ar y Suliau a bu’n gartref i Ysgol Sul lewyrchus hyd at ddechrau’r ugeinfed ganrif. Byrhoedlog, er hynny, fu tymor ei gwir bwysigrwydd yn arbennig wedi i eglwys newydd St Ann gael ei hadeiladu yn 1865 ar y llethr uwchlaw ym Mryn Eglwys.

Mae’n anodd dirnad addasrwydd y safle yn Nhanysgrafell onid oedd yn fwriad ar y cyntaf i sefydlu pentrefan ehangach na’r dyrnaid o dai sy’n sefyll yng nghysgod craig yr eglwys. Gellir mesur pwysigrwydd yr eglwys drwy ystyried cylch eang y claddedigaethau sydd yn y fynwent.

Mynwent Eglwys Tanysgrafell
Mynwent Tanysgrafell

Yn naturiol yr oedd mwyafrif y meirwon yn byw yng nghwmpawd agos Coed y Parc, yn arbennig rhwng 1850 ac 1860, ond mae hefyd yn cynnwys ymadawedig o gylch ehangach sy’n ymestyn i Dy’n y Maes, Nant y Benglog, Rachub, a Bryntirion ym Methesda. Tybed nad oedd yn Eglwys wreiddiol Sant Ann ger Llyn Meurig gladdfa gynharach ac i fynwent Tanysgrafell gymryd ei lle wrth i domennydd Chwarel y Penrhyn wasgu yn y lleoliad cyntaf. Ar ddechrau’r ugeinfed ganrif rhoddwyd y gorau i ddefnyddio’r eglwys a chafodd ei dymchwel dan amodau pur amheus yn ystod chwedegau’r ganrif gan adael mynwent ddrylliedig i goffáu gwerin a ddioddefodd haint a chynni wrth sefydlu cymdeithas ddiwydiannol ar lethrau Bryn Eglwys a Choed y Parc.

Adfeilion Eglwys Tanysgrafell
Adfeilion Eglwys Tanysgrafell

Ffynhonnell

Cofrestr Mynwent Eglwys Tanysgrafell, Bethesda, M270, Cymdeithas  Hanes Teuluoedd Gwynedd

Un sylw ar “Eglwys Tanysgrafell

  1. Esyllt N R

    Beth oedd ‘amodau amheus’ chwalu’r eglwys yn y 60au? Byddai’n ddiddorol cael gwybod mwy! Mae’r erthyglau yma mor ddiddorol. Diolch yn fawr i chi.

    Hoffi

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s